بیماریهای قارچی گندم
سه نوع بیماری زنگ به نامهای زنگ ساقه ، زنگ برگ و زنگ خطی روی گندم به وقوع میپیوندد. جوشها و لکههایی که خشک و پودری است به رنگهای زرد ، قرمز و سیاه بوده و اندازه آنها روی ارقام مختلف ، در درجات حرارتی ، رطوبتی و نژادی متفاوت میباشد. تمام اندام هوایی گیاه علایم بیماری را نشان داده و در بهار و تابستان مشخصتر است. زنگها خسارتهای فراوانی را به گیاه گندم وارد میکنند. مثلا در آمریکای شمالی محصول سالیانه را به میزان یک میلیون تن کاهش میدهند.
اپیدمی زنگ قبل از گل یا در آن موقع اتفاق میافتد و آلودگی خوشه زیان فراوانی به بار میآورد. زیان زنگها علاوه بر کاهش محصول ، ارزش علوفه را نیز تقلیل داده و گیاه را نسبت به شرایط نامساعد زمستان و ابتلا به سایر بیماریها آسیبپذیر میسازد. از قدرت رشد گیاه و ریشهزایی آن میکاهد و گاهی میتواند برای دامها نیز سمی باشد. از نظر فیلوژنی (تکاملی) اولین زنگها ، مربوط به دوره کربونیفر ، در حدود 250 میلیون سال قبل است.
زنگ سیاه غلات
این بیماری در اثر گونهای از بازیدومیستها به نام Paccinia. Graminis f. sp. Tritici ایجاد میشود. حوزه جغرافیایی زنگ سیاه غلات بسیار وسیع میباشد و یکی از مهمترین بیماریهای غلات در ایران و اغلب کشورهای جهان است. علت گسترش بیماری مربوط به بارانهای بهاره و مساعد بودن شرایط جوی در ماههای فروردین و اردیبهشت است. خسارت زنگ سیاه گندم را میتوان به یک بیماری حاد تشبیه کرد. در بعضی از مناطق خسارت زنگ سیاه گندم به نحوی است که خوشهها عقیم و پوک شده و فاقد دانه و یا ندرتا دارای دانههای بسیار ریز و غیر قابل استفاده میباشند.
نشانههای بیماری روی غلات
در اوایل و اواسط بهار در پهنه برگ و غلاف و براکتههای گل ، جوش یا تاولهایی بطور پراکنده به رنگ نارنجی بروز میکند. با گسترش بیماری جوشها به یکدیگر متصل میشوند. به تدریج این جوشها روی خوشکها ، ساقه ، گلوم در سطح بیرونی یا درونی نمایان میگردند. جوشها در ابتدا بسته بوده و با رشد کافی ، اپیدرم را باز میکنند و اسپورهای بیضی شکل آزاد میشوند. این اسپورها رشد کرده و آلودگیهای مجدد را سبب میشوند.
علل همهگیری زنگ سیاه گندم
- کشت ارقام حساس گندم در منطقه: بدین ترتیب قابل توجیه است که هر چه ارقام کاشته شده در یک منطقه به نژادهای مختلف زنگ موجود در آن منطقه حساسیت بیشتری داشته باشد، احتمال همهگیری و خسارت به محصول زیادتر است.
- وجود نژادهای فیزیولوژیک زنگ و فعال بودن آن در منطقه.
- رشد رویشی مناسب و خوب گیاه.
- دیر رس بودن محصول.
- وجود شرایط جوی مناسب و مساعد در منطقه.
- وجود میزبان واسط مانند زرشک و گسترش جغرافیایی آن در منطقه.
مبارزه
- استفاده از ارقام گندم مقاوم.
- حذف و ریشه کنی بوتههای زرشک که قسمتی از مرحله زندگی انگل در روی آن انجام میشود.
- مبارزه شیمیایی توسط کاربرد برخی قارچ کشها مانند دی کلون ، تری آدیمنول و کربوکسین تیرام.
زنگ برگ یا زنگ قهوهای
عامل مولد این بیماری گونهای از بازیدیومسیتها به نام Puccinia recondita f. sp. Tritici میباشد. زنگ برگ بطور احتمالی وسیعالانتشارترین بیماریهای گندم است. اگر رسیدن گندم ، دیر هنگام باشد مانند نواحی کاشت گندم بهاره ، توسعه بیماری بیشتر خواهد بود.
علایم بیماری
جوشهایی کروی تا بیضوی و نارنجی قرمز رنگ و شکوفا روی سطح بالایی پهنک برگ گرد میآیند. اسپورها به قطر 30 - 15 میکرومتر تقریبا کروی و قرمز قهوهای رنگ هستند و 8 - 3 سوراخ تندش داشته که در دیواره آن پراکنده شدهاند و دیواره آنها خاردار است. این اسپورها بعد از رشد کردن، موجب آلودگی برگهای دیگر میشوند.
کنترل
زنگ برگ در دمای بین 15 و 22 درجه سانتیگراد وقتی که رطوبت به حد کافی باشد به سرعت توسعه مییابد. این قارچ گاهی همراه با قارچ مولد عامل لکه برگی و لکه گلوم به حالت همکاری ، خسارت فراوانی میزنند. در آمریکا با ضدعفونی کردن بذر با بنومیل ، بوتریزو ، فناریمول و تریادیمفون زنگ قهوهای را کنترل کردهاند.
زنگ خطی یا زنگ زرد
عامل مولد این بیماری گونهای از بازیدیومسیتها به نام puccinia. Striiformis است. زنگ خطی منحصر به مناطق مرتفع و سردسیر میباشد و در بسیاری از نقاطی که زنگ ساقه و برگ پایدار میباشند، دوام میآورد. عامل بیماریزا در مناطقی که شبها سرد است بهتر دوام میآورد. وجود آن در مازندران ، گرگان ، آذربایجان غربی و فارس گزارش شده است. برای این قارچ میزبان واسطه شناخته نشده است. این قارچ علاوه بر گندم به چاودار و جو نیز خسارتهای زیادی وارد میکند.
علایم بیماری
علایم بیماری متفاوت میباشد و معمولا در اوایل بهار زودتر از زنگ ساقه و برگ ظاهر میشود. جوشها به رنگ زرد بوده و اصولا روی برگها و خوشهها پدید میآیند و اغلب به صورت خطوط مشخص و منظمی قرار میگیرند. اسپورها به قطر 30 - 20 میکرومتر ، زرد نارنجی رنگ و کروی میباشند. دیواره ضخیم و خاردار دارند و دارای 12 - 6 سوراخ تندش هستند. روی خوشه گندم جوشها در سطح شکمی گلومها تشکیل شده و بذر گاهی آلوده میشود. این بیماری یکی از خطرناکترین بیماریهای غلات در ایران است و اپیدمیهای آن هر 5 - 3 سال یکبار خسارتهای شدید ایجاد میکند.
مبارزه
برای مبارزه با این قارچ ، قارچ کشهای زیادی مورد استفاده قرار گرفته و نتایج هر کدام نسبتا رضایت بخش است. مانند propiconazole ، flutiafole ، Triadimefon ، Tebuconazole
منبع : مهندسین ناظر گندم شهرستان بشرویه
کلیه حقوق مادی و معنوی وبلاگ متعلق به گروه مهندسی ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان است.همکاری و مشارکت دانشجویان سایر گرایشهای کشاورزی آزاد بوده و موجب سرافرازی ماست.